Ρόλος του Διοικητικού Συμβουλίου στην Ε.Κ.Ε.

Στο πρόσφατο ερευνητικό project, που εκδόθηκε από το “The Conference Board of Canada” (Ιούνιος 2008) και εκπονήθηκε από τον Coro Strandberg (Strandberg Consulting), με τίτλο «Ο Ρόλος του Διοικητικού Συμβουλίου στην Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη», ενδιαφέροντα ευρήματα και προοπτικές αναδεικνύουν τη σχέση μεταξύ Ε.Κ.Ε. και Εταιρικής Διακυβέρνησης. Τα συμπεράσματα του project βασίζονται σε βιβλιογραφική έρευνα 36 κειμένων (από το 2000-2006), σε έρευνα 28 καναδέζικων και διεθνών πρωτοπόρων/ηγετών σε θέματα Ε.Κ.Ε. και διακυβέρνησης, σε συνεντεύξεις 11 καναδέζικων και 7 διεθνών εταιριών, σε επίπεδο Διευθύνοντος Συμβούλου, που διαθέτουν επιτροπές Ε.Κ.Ε., καθώς και σε ανάλυση των “terms of reference” των 18 αυτών επιτροπών. Ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα που προκύπτουν από το ερευνητικό αυτό project, σχετικά με την υπάρχουσα κατάσταση, αφορά στη τάση των εταιριών να επενδύουν περισσότερο σε δράσεις Ε.Κ.Ε. και λιγότερο στην εφαρμογή της τελευταίας σε επίπεδο διαχείρισης και εταιρικής διακυβέρνησης.  

Η ουσιαστική έλλειψη της Ε.Κ.Ε. σε διοικητικό επίπεδο σχετίζεται και με δυσκολίες που χαρακτηρίζουν την εταιρική διακυβέρνηση γενικότερα, όπως η έλλειψη κοινών κανόνων, standards, και νομοθετικών πλαισίων. Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρείται και η αδυναμία των διοικήσεων των εταιριών, λόγω της μέχρι σήμερα έλλειψης καθοδήγησης, να αντιληφθούν την αναγκαιότητα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Παρόλα αυτά, η αυξανόμενη εμπλοκή των διοικητικών συμβουλίων σε θέματα εταιρικής υπευθυνότητας είναι ήδη ορατή, και σύμφωνα με την έρευνα, θα υπάρξει μια αργή αλλά αδιαμφισβήτητη τάση ενσωμάτωσης της Ε.Κ.Ε. σε διοικητικό επίπεδο, η οποία θα βασίζεται σε ένα επιχειρηματικό μοντέλο εφαρμογής της Ε.Κ.Ε. καθώς και στην ύπαρξη θεσμικών επενδυτών/μετόχων με μακροπρόθεσμους ορίζοντες.

Η
έρευνα επίσης αποκαλύπτει τρεις διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης που υιοθετούν, μέχρι σήμερα, οι διοικήσεις των εταιριών ως προς την εταιρική υπευθυνότητα. Ο πρώτος τρόπος αφορά στο μοντέλο των Stakeholders, σύμφωνα με το οποίο ο πυρήνας των αποφάσεων βασίζεται πρωτίστως στην ικανοποίησή τους, η οποία με τη σειρά της εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα της ίδιας της επιχείρησης. Ο δεύτερος τρόπος αφορά σε μια συνολική προσπάθεια ενσωμάτωσης των κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων στη λήψη αποφάσεων σε όλα τα επιχειρηματικά επίπεδα, ενώ ο τρίτος τρόπος υποδηλώνεται από το γεγονός ότι η Ε.Κ.Ε. σχετίζεται άμεσα με το σκοπό της εταιρίας, και αποτελεί θεμελιώδες κομμάτι των εταιρικών αξιών, της αποστολής και του οράματός της. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο των διαφορετικών αυτών τρόπων προσέγγισης της Ε.Κ.Ε., παρατηρήθηκαν επίσης, και δύο βασικές κατευθύνσεις, προς το σκοπό αυτό, οι οποίες παρόλα τα διλλήματα που προκαλούν, κανείς δεν μπορεί να θεωρήσει ότι δεν ικανοποιούν τελικά του ίδιους στόχους. Από τη μια πλευρά, υπάρχει η αίσθηση ότι η Ε.Κ.Ε. θα πρέπει να διαχειρίζεται ως μια ξεχωριστή δραστηριότητα (focused approach) , ενώ από την άλλη ότι θα πρέπει να υπάρχει ως έκφανση όλων των εταιρικών ενεργειών (embedded approach).
 

Με δεδομένη την εξορισμού άμεση σύνδεση μεταξύ εταιρικής διακυβέρνησης και Ε.Κ.Ε., ειδικότερα λόγω της μεγαλύτερης ανάγκης για διαφάνεια που επικρατεί τα τελευταία χρόνια, βασικό συμπέρασμα της έρευνας αποτελεί το γεγονός ότι η εταιρική διακυβέρνηση θα επαναπροσδιοριστεί στην επόμενη δεκαετία, προκειμένου να συμπεριλαμβάνει τρόπους μέσω των οποίων τα Διοικητικά Συμβούλια θα παρέχουν επίβλεψη και στρατηγική καθοδήγηση σχετικά με την κοινωνική και περιβαλλοντική απόδοση. Ο αυξανόμενος αριθμός εταιριών που έχουν δημιουργήσει επιτροπές αποκλειστικά για θέματα Ε.Κ.Ε. αποτελεί ένα καλό δείγμα προς την κατεύθυνση αυτή.

 Ένα καίριο ερώτημα αποτελεί το κατά πόσο τα συμπεράσματα αυτά έχουν πρακτική εφαρμογή  στην ελληνική πραγματικότητα. Πόσο κοντά είναι οι ελληνικές επιχειρήσεις στο να συμπεριλαμβάνουν σε επίπεδο Διοικητικού Συμβουλίου θέματα Ε.Κ.Ε., και πόσο μακριά φαντάζει η σύσταση μιας ανάλογης επιτροπής διοικητικού επιπέδου; Ποιες είναι οι συνθήκες εκείνες που θα επιτρέψουν έναν ουσιαστικό εμπλουτισμό και ευθυγράμμιση της Εταιρικής Διακυβέρνησης με την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη; 

Συνεργασία Boeing – Airbus στην υπηρεσία της «Πράσινης» Αεροπορίας

Η αεροπορική βιομηχανία αποτελεί για πολλούς έναν από τους πρωταρχικούς σταθμούς στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής. Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζεται με την αποτελεσματικότερη τεχνολογία και διαχείριση της αεροπορικής βιομηχανίας, αναδεικνύεται ως ένα πολύ σημαντικό βήμα για τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Στην κατεύθυνση αυτή γίνονται κάποιες σημαντικές προσπάθειες, όπως η έμφαση στις εναλλακτικές μορφές μεταφορών κυρίως στα πλαίσιο του εναλλακτικού τουρισμού, η ανάπτυξη εταιρικών πρωτοβουλιών, που αφορούν στη μείωση των επαγγελματικών μετακινήσεων και η αντικατάσταση τους από τηλεδιασκέψεις, καθώς και προσπάθειες από θεσμικούς φορείς, όπως η θέσπιση στόχων μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η υποστήριξη προς την κατεύθυνση αυτή.Όσον αφορά στις ίδιες τις εταιρίες της αεροπορικής βιομηχανίας, αν και σε πρώιμο στάδιο, αναλαμβάνουν ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες. Για παράδειγμα, η Virgin προωθεί τη χρήση βιοκαυσίμων, επιχειρώντας με επιτυχία στα τέλη Φεβρουαρίου την πρώτη πτήση ενός Jumbo 747 με μερική χρήση τους (20% του συνολικού ποσοστού συμβατικών καυσίμων) από το Λονδίνο στο Άμστερνταμ. Πιο πρόσφατη είναι η πρωτοβουλία συνεργασίας των δυο κολοσσών Boeing και Airbus που υπογράφτηκε στα τέλη Απριλίου 2008 με στόχο τη βελτίωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της αεροπορικής βιομηχανίας. Βασικοί πυλώνες της προσπάθειας αυτής θα αποτελέσουν η μείωση της χρήσης καυσίμων και των εκπομπών ρύπων, μέσω βελτίωσης της σχετικής τεχνολογίας και πρωτοβουλιών μείωσης της εναέριας κυκλοφορίας.  Πιο συγκεκριμένα, θα βελτιωθεί η διαχείριση της εναέριας πορείας και ταχύτητας καθώς και των αφίξεων, ώστε να μειωθούν οι καθυστερήσεις στα αεροδρόμια και ο χρόνος παραμονής των αεροπλάνων στον αέρα. Θα συνεισφέρει άραγε η συνεργασία αυτή στην προσπάθεια επίτευξης των στόχων που έχουν τεθεί, όπως για παράδειγμα από Ευρωπαϊκούς φορείς της αεροπορικής βιομηχανίας (Advisory Council for Aeronautics Research in Europe) για μείωση κατά  50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2020;

Το Greenwashing Ξαναχτυπά!

Αν και στα μέρη μας δύσκολα κάποιος θα  σήκωνε το τηλέφωνο να καλέσει αρμόδιους φορείς για να παραπονεθεί ότι το τάδε προϊόν παραπλανά τον καταναλωτή σε σχέση με τα περιβαλλοντικά του χαρακτηριστικά, στη Μεγάλη Βρετανία ο αριθμός τέτοιων παραπόνων για το 2007 τετραπλασιάστηκε σε σχέση με το 2006 σύμφωνα με το βρετανικό Advertising Standards Authority. Πιο συγκεκριμένα, από το συνολικό αριθμό των 24.192 παραπόνων σχετικά με 14.080 διαφημιστικές καταχωρήσεις για το 2007, τα 561 αφορούσαν 410 διαφημίσεις με περιβαλλοντικές δηλώσεις/προεκτάσεις. Ο ανάλογος αριθμός για το 2006 ήταν 117 παράπονα για 83 «πράσινες» διαφημίσεις. Για πολλούς τα νούμερα αυτά απαξιώνουν την εφαρμογή της Ε.Κ.Ε., για άλλους απλώς αντικατοπτρίζουν τις ουσιαστικές δυσκολίες του «πράσινου marketing». Μήπως πριν φτάσουμε όμως εκεί, αυτό που πιθανώς προέχει είναι η ανάληψη πρωτοβουλιών από την πλευρά των πολιτών, ως υπεύθυνοι και ενημερωμένοι καταναλωτές, ειδικά για ένα θέμα τόσο επείγον όσο η προστασία του περιβάλλοντος;

Ποιο το ρίσκο της δημιουργίας θέσης «Υπεύθυνου Ε.Κ.Ε.»;

Αν λάβουμε ως δεδομένο ότι η συστηματική εφαρμογή της Ε.Κ.Ε. προϋποθέτει και συστηματική διαχείριση, τόσο για το εσωτερικό όσο και για το εξωτερικό επιχειρησιακό περιβάλλον, συνειρμικά δημιουργείται η ανάγκη κάλυψης των σχετικών αρμοδιοτήτων. Μέσω της ανάγκης αυτής, προκύπτει το εξής δίλημμα: Κατά πόσο ορίζεται, στα πλαίσια της ωριμότητας της ελληνικής αγοράς και της εκάστοτε επιχείρησης σε θέματα Ε.Κ.Ε., η ανάπτυξη μιας νέας θέσης αποκλειστικά για την ανάπτυξη και τη διαχείριση της εταιρικής υπευθυνότητας; ‘Η μήπως είναι πιο συνετό οι αρμοδιότητες αυτές να εισχωρήσουν στο Job description του Υπεύθυνου Επικοινωνίας/ Δημοσίων Σχέσεων/ Marketing/ HR ή ακόμα και Νομικού Συμβούλου; Η ανάπτυξη καινούργιας θέσης, αποκλειστικά για τέτοιου είδους αρμοδιότητες, ίσως είναι λίγο πρώιμη για την συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων της ελληνικής αγοράς, από τη στιγμή μάλιστα που για τις περισσότερες επιχειρήσεις δεν προβλέπεται στο ετήσιο πλάνο σχετικό budget διαχείρισης. Για άλλους, έστω και στα πλαίσια μιας σχετικά ανώριμης αγοράς σε θέματα Ε.Κ.Ε., η επιχείρηση που θέλει να θέσει τις σωστές βάσεις για συστηματική και ολοκληρωμένη εφαρμογή της Ε.Κ.Ε. θα πρέπει να επενδύσει σε μια νέα σχετική θέση εργασίας.

Θα έλεγε κανείς ότι η επιπρόσθετη ανάληψη καθηκόντων Ε.Κ.Ε. στα πλαίσια μιας υφιστάμενης θέσης ίσως δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από αυτά που σχετίζονται με την επένδυση σε μια αποκλειστική θέση. Ίσως οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει τέτοια καθήκοντα να καλύπτουν μια ακόμα εταιρική ανάγκη χωρίς να αντιλαμβάνονται την εμβέλεια και τη δυναμική της Ε.Κ.Ε. Ενδεχομένως ακόμα, χωρίς να τους ενδιαφέρει αρκετά ώστε να έχουν διάθεση να μάθουν, και πολύ περισσότερο να μην ασπάζονται καν την όλη λογική της Εταιρικής Υπευθυνότητας. Μήπως τα ρίσκα που προκύπτουν από όλα τα παραπάνω είναι πιο σημαντικά από τα ρίσκα που σχετίζονται με τη δημιουργία μιας θέσης αποκλειστικά για την Ε.Κ.Ε., έστω και σε μια ανώριμη αγορά;

Γιατί το θέμα των Ναρκωτικών έχει μπει στο ράφι;

Διαχρονικά, το θέμα των Ναρκωτικών αποτελεί ζήτημα έντονου προβληματισμού για την ελληνική κοινωνία τόσο ως προς τις δυσκολίες όσο και ως προς τα προβλήματα που συσσωρεύει. Το συγκεκριμένο θέμα είναι στην κορυφή της λίστας ευαισθητοποίησης των ευπαθών κοινωνικών τομέων (σύμφωνα με το Κοινωνικό Βαρόμετρο A.S.B.I.) σε όλες τις κοινωνικές  ομάδες, σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες των πολιτών και ανεξαρτήτως τόπου διαμονής. Ένα μικρό παράδειγμα, του γεγονότος αυτού, είναι η μαζική συμμετοχή των κατοίκων της Πτολεμαΐδας, πριν ενάμιση μήνα περίπου, για την καταπολέμηση του φαινόμενου των Ναρκωτικών ζητώντας τη δημιουργία κέντρου απεξάρτησης και συμβουλευτικού σταθμού στην περιοχή τους. Όπως είναι κατανοητό, το συγκεκριμένο θέμα, λόγω της «αποδοχής» του αυτής, φαίνεται ότι θα συνεχίσει και στο μέλλον να αποτελεί βασική κοινωνική απαίτηση των πολιτών σε επίπεδο άσκησης κοινωνικής πολιτικής τόσο από τους αρμόδιους πολιτειακούς φορείς όσο και από τις Μη Κυβερνητικές και εθελοντικές οργανώσεις.
Πέρα όμως από τις πολιτειακές προεκτάσεις του θέματος, μήπως ήρθε η ώρα οι πρωτοβουλίες υποστήριξης στο θέμα των Ναρκωτικών να τύχουν καλύτερης αντιμετώπισης στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων της πολιτικής  Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης των ελληνικών επιχειρήσεων; Τι νόημα έχει να εφαρμόζει μια επιχείρηση κοινωνικές πρωτοβουλίες ή κοινωνική πολιτική  όταν δεν λαμβάνει υπόψη της, ώστε να εμπλακεί αναλόγως και στο βαθμό που της αναλογεί, τα κοινωνικά προβλήματα που απασχολούν κυρίως την τοπική, αλλά και την ευρύτερη κοινωνία που λειτουργεί και δραστηριοποιείται; Πόσο σωστό είναι να επενδύονται πραγματικά μεγάλα ποσά, σε ετήσια βάση από τις επιχειρήσεις, στον τομέα π.χ. του «Πολιτισμού» ή της «Προστασίας της Παιδικής ηλικίας», ενώ ένα μικρό μέρος αυτών θα μπορούσε να καλύψει επείγουσες συγκεκριμένες ανάγκες, άλλων τομέων, όπως αυτή των ανθρώπων της Πτολεμαΐδας; 

Masdar : H πόλη του μέλλοντος

Masdar στα αραβικά σημαίνει «η πηγή», και έτσι ακριβώς ονομάστηκε η πρωτοβουλία  της Abu Dhabi Future Energy Company, να φτιάξει την πρώτη απόλυτα βιώσιμη πόλη στον κόσμο με μηδενικά απόβλητα και εκπομπές άνθρακα.
Η έκταση της πόλης αυτής θα είναι 6 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα, περιστοιχισμένη από ειδικά τείχη στην περιοχή του Abu Dhabi. Θα καλύπτει τις ανάγκες 50.000 νοικοκυριών και 1.500 επιχειρήσεων. Ολόκληρη η πόλη θα βασίζεται αποκλειστικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, εκμεταλλευόμενη τόσο τον δυνατό ήλιο όσο και τους ανέμους της περιοχής, κατά την κατασκευή αλλά και κατά την λειτουργία της. Δεν θα κυκλοφορούν αυτοκίνητα, αλλά θα αναπτυχθεί ένα εξελιγμένο δίκτυο μαζικής μεταφοράς (φυσικά με μηδενικές εκπομπές ρύπων) το οποίο θα εξασφαλίζει ότι η μεγαλύτερη απόσταση που θα χρειαστεί να περπατήσουν οι κάτοικοι δεν θα ξεπερνά τα 200 μέτρα. Το 99% όλων των απορρήτων που θα δημιουργούνται θα ξαναχρησιμοποιούνται μέσω εξελιγμένων μεθόδων. Σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση σε σχετικό συνέδριο τον Ιανουάριο στο Abu Dhabi, η κατασκευή ξεκινά τον επόμενο μήνα και θα έχει ολοκληρωθεί στο τέλος του 2009.
Για πολύ πιο συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να παρακολουθήσετε το video που έχει δημιουργήσει η αρχιτεκτονική εταιρία που έχει αναλάβει το έργο, το οποίο μοιάζει με ταινία επιστημονικής φαντασίας αλλά παρόλα αυτά είναι απόλυτα ρεαλιστικό.

Το περιβαλλοντικά φιλικό υπερηχητικό αεροπλάνο του μέλλοντος

Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα της Guardian, με τη χρηματοδότηση του European Space Agency  και στα πλαίσια των προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για επέκταση των ορίων των αεροπορικών ταξιδιών, σχεδιάστηκε στη Βρετανία ένα επιβατηγό υπερηχητικό αεροπλάνο το οποίο θα πετάει από τη Βόρεια Ευρώπη στην Αυστραλία σε λιγότερο από 5 ώρες. Το λεγόμενο A2 θα μπορεί να επιβιβάζει μέχρι 300 επιβάτες και να ταξιδεύει με μέγιστη ταχύτητα άνω των 3,000mph. Σύμφωνα με τον Alan Bond, μηχανικό και managing director της εταιρίας που το σχεδίασε, το A2 θα μπορεί να πετάξει σε 25 χρόνια από σήμερα, εάν υπάρχει ζήτηση. Έχει σχεδιασθεί ώστε αρχικά να φεύγει από τις Βρυξέλλες και να φτάνει στην Αυστραλία σε 4 ώρες και 40 λεπτά.  Το κόστος πτήσης δεν θα ξεπερνάει τις ανάλογες τιμές των σημερινών εισιτηρίων πρώτης θέσης, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του Α2 θα είναι περιορισμένο. Πιο συγκεκριμένα, το κλειδί στο σχεδιασμό του αεροπλάνου είναι τα καύσιμα που θα χρησιμοποιεί, τα οποία δεν θα έχουν σχέση με τα συμβατικά, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν θα ήταν αρκετά για τις υπερηχητικές ταχύτητες του Α2. Επομένως, η λύση βρέθηκε στη χρήση υγρού υδρογόνου, το οποίο είναι καύσιμο πολύ πιο φιλικό προς το περιβάλλον. Αν και όλα αυτά ακούγονται λίγο φουτουριστικά, τουλάχιστον φαίνεται πως η περιβαλλοντική παράμετρος αρχίζει και παίζει ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό μελλοντικών κατασκευών.

Καλοκαίρι χωρίς πλαστικές σακούλες για την Αθήνα;

Στις 6 Φεβρουαρίου αναμένεται η υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας ανάμεσα στο Δήμο Αθηναίων και εκπροσώπους Super Market για την κατάργηση της πλαστικής σακούλας στα όρια του Δήμου Αθηναίων. H διανομή από τις νέες σακούλες, κατασκευασμένες από υλικά φιλικά προς το περιβάλλον, αναμένεται να πραγματοποιηθεί το πρώτο δεκαπενθήμερο του Απριλίου. Ο στόχος, σύμφωνα με το Δήμο Αθηναίων, είναι να έχει επιτευχθεί η πλήρης κατάργηση της πλαστικής σακούλας μέσα στο καλοκαίρι.Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι θα συσταθεί Επιτροπή η οποία θα παρακολουθεί την υλοποίηση του μέτρου. Το κόστος για τις νέες αυτές τσάντες θα είναι λιγότερο από τις πλαστικές, τις οποίες πληρώνουμε, θέλοντας ή μη, αφού συμπεριλαμβάνονται στην τιμή των προϊόντων.
Μένει να δούμε πώς η προαιρετική χρήση των τσαντών αυτών θα μειώσει τελικά την πολύ κακή συνήθεια της πλαστικής σακούλας, η οποία ευθαρσώς έγινε προσφάτως και τηλεοπτική διαφήμιση μεγάλης εταιρίας εμπορίας παιδικών παιχνιδιών, με τάχα φοβερό πιασάρικο μήνυμα ότι η συγκεκριμένη πλαστική σακούλα με το ομώνυμο λογότυπο της εταιρίας υπάρχει παντού.

Κοινωνικά μη ενεργοποιημένοι πολίτες.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Κοινωνικού Βαρόμετρου “A.S.B.I.-2007″ μόνο ένα ποσοστό της τάξης του 22% των Ελλήνων πολιτών δηλώνουν ότι έχουν συμμετάσχει σε εθελοντικές κοινωνικές ή περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες κατά τον τελευταίο χρόνο. Ενώ, 4 στους 10, από αυτούς, υπέδειξαν την προσφορά χρημάτων προς όφελος ενός καλού σκοπού, ως την πιο διαδεδομένη μορφή αυτής της συμμετοχής τους.
Τα τελευταία χρόνια, πρωτοβουλίες κοινωνικού χαρακτήρα, με κύριο αντικείμενο τη συλλογή χρημάτων για έναν καλό σκοπό, τείνουν να γίνουν θεσμός από τα ΜΜΕ, στη χώρα μας, και ειδικά από τα τηλεοπτικά κανάλια. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την ισχυρή διεισδυτικότητα της τηλεόρασης στα ελληνικά νοικοκυριά, πολύ πιθανόν να δικαιολογεί το γιατί η οικονομική συνεισφορά αποτελεί τον κύριο τρόπο ενεργού συμμετοχής των πολιτών σε εθελοντικές πρωτοβουλίες. Θα πρέπει όμως να λάβουμε υπόψη μας ότι, η συγκεκριμένη μορφή της συνεισφοράς των πολιτών, χωρίς αυτό να μειώνει την αξία της, αφορά μια περιστασιακή και αποσπασματική επιλογή βασισμένη στα ερεθίσματα που δέχονται οι πολίτες μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή την οποία και αποφασίζουν να  συνεισφέρουν, και όχι μια συνειδητή απόφαση διαρκούς προσφοράς, όχι απαραιτήτως οικονομικής φύσεως.
Η διαπίστωση που προκύπτει είναι ότι η ενεργή δραστηριοποίηση και συμμετοχή των πολιτών σε θέματα κοινωνικού ενδιαφέροντος, φαίνεται να αποτελεί, προς το παρόν τουλάχιστον, ένα θέμα  περιστασιακής και  ευκαιριακής ενασχόλησης για την ελληνική κοινωνία. Η επιλογή των Ελλήνων πολιτών να συμμετέχουν συνειδητά σε δράσεις που συμβάλλουν στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων σίγουρα είναι συνιστώσα αρκετών παραγόντων.  Εδώ αναφέρουμε τρεις από αυτούς που θεωρούμε σημαντικούς:
Ο πρώτος παράγοντας αφορά στην ορθή διαπαιδαγώγηση του πολίτη σχετικά με το θέμα του εθελοντισμού από τα πρώτα στάδια της ηλικίας του. Στην εξέλιξη της ζωής τους οι νέοι πολίτες δικαιούνται να  έχουν διαμορφωμένη εικόνα και γνώση για την πορεία και τα αποτελέσματα των ευπαθών τομέων του κοινωνικού τους χώρου, είτε από το οικογενειακό, είτε από το σχολικό τους περιβάλλον. Η γνώση αυτή προκαλεί την ευαισθητοποίηση και επιτρέπει τη συνειδητή επιλογή του τομέα εκείνου που θα γίνει ο αποδέκτης της εθελοντικής προσφοράς των πολιτών.
Ο δεύτερος παράγοντας αφορά στην οργάνωση και την υποδομή των φορέων ως αποδέκτες της ενεργοποίησης των πολιτών. Είναι σημαντικό μια συλλογική κοινωνική προσπάθεια να υποστηρίζεται σωστά σε όλα τα οργανωτικά επίπεδα, ακριβώς γιατί είναι μαζική. Η εικόνα που αποκομίζουν οι πολίτες όταν αποφασίζουν να συμμετέχουν μέσω ενός κρατικού φορέα, μιας εθελοντικής οργάνωσης ή μιας εταιρίας στο πλαίσιο ενός κοινωνικού προγράμματος,  είναι καθοριστική τόσο για την αξιοπιστία της δράσης, όσο και για την εσωτερική τους ηθική ικανοποίηση ότι συμβάλλουν σε κάτι σοβαρό και σημαντικό.
Ο τρίτος παράγοντας αφορά στο αποτέλεσμα. Ο πολίτης επιβάλλεται να είναι κοινωνός του αποτελέσματος της προσπάθειάς του και όχι απλός συμμετέχων. Η ενημέρωση του πολίτη για το αποτέλεσμα μιας ενέργειας, εκτός από τη διάσταση της ηθικής ανταμοιβής που συνήθως περιέχει, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη μελλοντική συμπεριφορά και στάση του απέναντι σε παρόμοιες δραστηριότητες.

Η επόμενη Βιομηχανική Επανάσταση;

Η επικρατέστερη λογική στη βιομηχανική παραγωγή βασίζεται σε ένα κύκλο προϊόντος που χαρακτηρίζεται ως ‘cradle-to-grave’, δηλαδή όταν το προϊόν που δημιουργείται καταλήγει τελικά στα σκουπίδια. Σύμφωνα με τον αρχιτέκτονα William McDonough και το Γερμανό χημικό Δρ. Michael Braungart, δύο από τους πρωτοπόρους της προσπάθειας επαναπροσδιορισμού της σχέσης μεταξύ φύσης και εμπορίου, το μέλλον της βιομηχανικής παραγωγής στηρίζεται στην προσέγγιση ‘cradle-to-cradle’ δηλαδή στη σχεδίαση ενός προϊόντος η οποία επιτρέπει την ανακύκλωσή του. Προς αυτή την κατεύθυνση ανέπτυξαν ένα πρωτόκολλο σχεδιασμού ‘cradle-to-cradle’ με το οποίο πιστοποιούν τα ανάλογα προϊόντα. Το πρώτο μάλιστα πληκτρολόγιο που πιστοποιήθηκε στα τέλη Νοεμβρίου 2007 ως ‘cradle-to-cradle’, της εταιρίας Detail, αποτελείται από 99% ανακυκλωμένα υλικά. Θα αποτελέσει άραγε η αρχή του 21ου αιώνα την έναρξη της ‘Επόμενης Βιομηχανικής Επανάστασης’;